Rajcza 02.06.2026r
HISTORIA BĘDĄCA ŚWIADECTWEM WIARY NASZYCH PRZODKÓW ŻYJĄCYCH U ŹRÓDEŁ TRZECH POTOKÓW ORAWY, KISUCY I SOŁY
Piękne spotkanie ludzi ze styku trzech regionów przed Cudownym Obrazem Matki Boskiej Kazimierzowskiej w Rajczy, obrazem który kryje nie tylko wiele tajemnic związanych z sama postacią Króla Jana Kazimierza, ale również ogromne bogactwo wiary naszych przodków i oddania Matce Boskiej Kazimierzowskiej w opiekę. Kontynuacja rozpoczęta w kościele na mszy świętej w ramach wspólnych działań to zbliżenie ludzi wiary, nadziei i miłości do Boga i bliźniego, gdyż jak nasi sąsiedzi stwierdzili, że dawnym zwyczajem ojców naszych „Bez Boha ani na krok”. Dlatego podjęte zostały działania wynikające z projektu Interreg Polska – Słowacja na lata 2022 – 2027, które zobowiązują partnera P2, a tym partnerem jest Parafia Rajcza do kontynuacji partnerstwa po zakończeniu realizacji projektu. Przypomnę, że parafia Rajcza korzystając w ramach projektu ze środków przeprowadziła remont zabytkowej plebanii i uruchomiła w tym budynku ekspozycję muzealna, której celem jest promocja historii związanej z Cudownym Obrazem Matki Boskiej Kazimierzowskiej. Projekt kończy się w 2027 roku, ale jego trwałość to kolejny okres pięciu lat, w który należy nie tylko podtrzymać partnerstwo ale nadal go rozwijać. W odpowiedzi na zapytania programowe Interreg – w jaki sposób partner P2 zamierza kontynuować partnerstwo, łatwo zrozumieć, że ze strony parafii należy podjąć w dogodnej chwili działania by zbliżając ludzi do Boga pokazać im nasze ogromne dziedzictwo zakotwiczone w wartościach chrześcijańskich.
Jako Prezes Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Rajcza zwróciłem się do ks. proboszcza z prośbą by w parafialnej salce zorganizować spotkanie z przedstawicielami dwóch sąsiednich słowackich regionów jakimi są Orawa i Kysuce. Tłumaczyłem, że środowiska te historycznie związane są z naszą parafią jeszcze w czasach przed odzyskaniem niepodległości. Historia w dokumentach słowackich wspomina o bardzo ciekawej sytuacji, w której najstarszy rajczański kościółek prawdopodobnie cmentarny została z terenu Rajczy przewieziony do Erdutki, czyli dzisiejszej miejscowości Oravská Lesná. Ciekawą rzeczą, jak tłumaczyłem księdzu jest fakt pamięci o tym kościółku w środowisku ludzi tam mieszkających aż do obecnych czasów, a nawet kultywowanie pamięci poprzez coroczną mszę św. i spotkanie w miejscu gdzie kościółek był postawiany. Środowisko Kysuckie o bardzo bogatej historii i tradycjach religijnych również mocno było związane z parafią w Rajczy o czym wspominają różne zapiski w zbiorach muzealnych w Czadcy. Ludzie ci przychodzili w pielgrzymce na coroczny odpust 10 sierpnia a także chodzili z pielgrzymkami do Kalwarii. Cała aktynowość pątnicza związana z kościołem w Rajczy jak podają źródła dzisiaj słowackie a dawniej Górnych Węgier miała miejsce przez Przełęcz Pański Kamień. Pamiątką po tej trasie jest pozostała w tradycji nazwa Poľská cesta czyli Polska droga z której korzystali zarówno mieszkańcy Orawi jak i Kysuc. Ks. proboszcz zaakceptował pomysł dlatego w dniu 1 czerwca 2026 roku w naszym kościele pod wezwaniem Świętego Wawrzyńca Diakona i Męczennika i Świętego Kazimierza Królewicza spotkali się posłowie trzech regionów Orawy – Igor Janckulík, Kysuc – Ján Podmanický i Żywiecczyzny – Małgorzata Pępek, starości przygranicznych słowackich urzędów, wójtowie, księża i przedstawiciele innych organizacji i biur takich jak placówki muzealne z Żywca i Czadcy, Lasy Państwowe, Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej. Nie zabrakło również przyjaciół i sympatyków obu narodów oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych i stowarzyszeń. Mszę świętą sprawowali ks. Andrzej Zawada – kustosz „Rajczańskiego Sanktuarium”, ks. Martin Skladaný – proboszcz Oravská Lesná, ks. Franciszek Jeleśniański – rodak i ks. Miloslav Marušiak emeryt z Eedutki – dawnego przysiółka Oravská Lesná, gdzie ok. roku 1739 wywieziono z Rajczy stary drewniany cmentarny kościółek.
Niewiele czasu minęło od 18 maja 2026 roku – wizyty polskiej delegacji parlamentarnej zaproszonej przez Przewodniczącego Słowackiej Rady Narodowej Richarda Rašiego. Głównym tematem tamtych rozmów była współpraca i bezpieczeństwo regionalne w ramach Grupy Wyszehradzkiej (V4) czyli czterech zrzeszonych państw Europy Środkowej (Polski, Czechy, Słowacji i Węgier). Inna problematyka, którą przedstawiła podczas spotkania w Bratysławie Pani Poseł Małgorzata Pępek – przewodnicząca Polsko-Słowackiej Grupy Parlamentarnej to „Inicjatywy Karpackie”. Nowe zagadnienie wpisało się doskonale w potrzeby lokalne ludzi mieszkających w Karpatach na pograniczu Polsko – Słowackim i borykających się z różnymi problemami i ograniczeniami. Termin 1 czerwca i wydarzenia w Bratysławie z udziałem polskiej sejmowej delegacji stały się najbardziej dogodną chwilą do kontynuacji naszych założeń programowych Interreg. Trudno uwierzyć, ale pewne zadania w naszym regionie jak również po drugiej stronie granicy czekały na „Inicjatywę Karpacką”. Jak okazało się koncepcja trasy pieszo-rowerowej przez Przełęcz Pański Kamień i Przysłop mogła już dawno otworzy stare handlowe dukty na Orawę i Kysucę oraz dalej do Wiednia i Budapesztu a z Polskiej strony do Rajczy, Krakowa i nad Bałtyk. Taka idea w zestawieniu z ochroną środowiska i innymi wymaganiami i regulacjami administracyjno – prawnymi skazana jest z góry na niepowodzenie, blokadę i opóźniana. Po spotkaniu bratysławskim pojawiła się jednak realna nadzieja na urzeczywistnienie naszych potrzeb w myśl „Inicjatywy Karpackiej”, która będzie stanowić formę negocjacyjną jako element zrównoważonego rozwoju dla realizacji tych inicjatyw. Podczas spotkania przedstawione zostały jeszcze inne koncepcje, przemyślenia, potrzeby i przedsięwzięcia we wskazywanym rejonie, jako konieczne do szybkiej realizacji by region mógł się rozwijać i być atrakcyjnym na rynku turystycznym i zdrowotnym Europy. Oto przykłady głównych rozmów:
- Przywrócenie historycznego ruchu pątniczego Słowaków starymi szlakami wiodącymi przez Karpaty niegdyś do Kalwarii, a dzisiaj do „Rajczańskiego Sanktuarium”. Ze słowackimi pielgrzymkami wiąże się dużo ciekawych historii i zapożyczonych słów. Wiele zapomnianych faktów należy jeszcze uściślić i wyjaśnić. Do bardzo ciekawej historii zapamiętanej przez mieszkańców Oravská Lesná i nadal kultywowanej jest odpust na Erdutce w miejscu gdzie stał kościółek przywieziony z Rajczy. Obecnie mieszkańcy całego rejonu Górna Orawa w przeddzień odpustu na Świętą Annę udają się na Erdutkę, by wspólnie modlić się podczas odprawianej tam mszy świętej a potem cieszyć się widokami z wyniosłego górskiego płaskowyżu i degustacji tradycyjnych słowackich potrawy. Historia z kościołem z Rajczy jest ciągle żywa w pamięci naszych sąsiadów a potwierdza to fakt, jak z wielkim zainteresowaniem uczestnicy spotkania oglądali podczas nawiedzenia naszego kościoła odbudowujący się w renowacji ołtarz Św. Anny. Patrząc i słuchając historii kościoła zwrócili uwagę, że na Erdutce był kościół z Rajczy pod wezwaniem Św. Anny.
- Renowacja zabytków sakralnych w kościołach i kaplicach styku trzech regionów w tym renowacja zabytkowych i historycznych ołtarzy w bocznych kaplicach naszego kościoła oraz ołtarza głównego, w którym znajduje się Cudowny Obraz Matki Boskiej Kazimierzowskiej, neogotyckiej ambony z odbudowaniem zamykanego do niej wejścia oraz stacji drogi krzyżowej. Prace renowacyjne w zabytkowym kościele w Rajczy winny jeszcze uwzględnić remont posadzki marmurowej i niszczejącej przyziemnej elewacji czyli stworzenie charakterystycznego dla kościołów gotyckich cokołu przypodłogowego z piaskowca.
- Wniesiona przez parlamentarzystę słowackiego Jána Podmanickýgo inicjatywa upamiętnienia postacie i miejsc na styku trzech regionów wielkich ludzi będących dla Polaków i Słowaków wzorem naśladowania i źródłem poznawania historii. Takich postaci, o których wspominał poseł w wystąpieniu jest w naszym rejonie wiele, a budowanie o nich pamięci i promowanie ich ideałów życiowych byłoby działaniem unikatowym w skali Europy i otwierałoby płaszczyznę do wspólnych spotkań, rozmów i edukacji.
- Stworzenia nowego, sprawnego i szybkiego rozwiązania komunikacyjnego z drogą ekspresową S-1 dla mieszkańców styku trzech regionów, wszystkich podróżujących po Europie oraz dla turystów ułatwiając im dotarcie i powrót z miejsc weekendowego odpoczynku. Nowy fragment drogi byłby kontynuacją jednej z najbardziej widokowych dróg Słowacji, która łączy Orawę z Kysucami. Nowe rozwiązanie komunikacyjne byłoby nie tylko ułatwieniem w transporcie drogowym, ale alternatywnym połączeniem w przypadku zablokowania i tak już zatłaczających się obecnych dróg. Ta inicjatywa jest największym przedsięwzięciem i z pewnością wymagać będzie największego finansowania, dlatego rozmowa o niej już w fazie zmysłu wymaga wskazania sposobu pozyskania środków. Strona Słowacka możliwości finansowania tego przedsięwzięcia dopatruje się w projekcie poprawiającym dostęp do transeuropejskiej sieci transportowej TEN-T (ang. Trans-European Transport Network), która jest współfinansowana ze środków unijnych w ramach programów Interreg. Fundusze z tego projektu wspierają współpracę transgraniczną oraz integrację infrastrukturalną na obszarach przygranicznych Unii Europejskiej. Nowa infrastruktura drogowa byłaby najciekawszym odcinkiem komunikacyjnym o wybitnych walorach widokowych i historycznych w Europie, a dodatkowo mogłaby być sfinansowana nawet w 95% ze wskazanego funduszu.
- Uruchomienia największego bogactwa naszego regionu jakim są źródła mineralne a szczególnie wody solankowe o wybitnych właściwościach leczniczych w gminie Rajcza. Idea wykorzystania waloru mineralnego źródeł i już istniejących odwiertów bardzo mocno wpisuje się w najstarszą aktywność ludów zamieszkujących te tereny, gdyż datowana jest na lata 1200 – 480 r. p.n.e. i można ją porównać ze stanowiskiem archeologicznym w Trzcinicy (Polska Troja) koła Jasła. Eksploatacja złóż solankowych i mineralnych w naszej miejscowości to całkowicie nowe otwarcie całego regionu a co za tym idzie to nowy kierunek rozwojowy, nowe potrzeby, które dynamizują społeczność pobudzając jej aktywność i tworzą nowe miejsca pracy.
W całym przedsięwzięciu spotkania należą się szczególne słowa uznania dla ks. proboszcza Andrzeja Zawady, który swoją aktywnością, pomysłowością i dobrym sercem wpisuje się w listę księży, którzy będąc oddani pracy duszpasterskiej odgrywali również kluczowe role jako społecznicy i działacze. Ks. proboszcz podobnie jak inni działacze łącząc posługę duszpasterską z walką o prawa człowieka i dostęp do kościelnej i społecznej własności, edukacji młodych pokoleń, pomoc dla ubogich i wsparcie dla potrzebujących, jest kreatorem nowej formy duszpasterstwa. Podczas spotkania w dniu 1 czerwca nasz duszpasterz dał świadectwo takiej postawy i pokazał, że wszyscy możemy liczyć na jego wsparcie w działaniach na chwałę Boga i dobra bliźniego, a także na budowanie tożsamości społecznej opartej na chrześcijańskiej przeszłości naszych regionów.
Marian Jeleśniański – Prezes Stowarzyszenia.
